მედიცინის ისტორია

თარგმანი

მოლეკულური მედიცინა

MEDICAL IT

სიახლეები

გაიდლაინი

კვლევა

დისკუსია

ადამიანი და გარემო

CASE REPORT

ლიტერატურული გვერდი


ძებნისთვის ჩაწერეთ
4 ან მეტი სიმბოლო



„იმელდა“ ციკლიდან „წერილები ახალგაზრდა ექიმს“ [5.00]

ჰოსპიტალური ინფექციის ანტიბიოტიკოპროფილაქტიკისა და ანტიბიოტიკოთერაპიის სტანდარტი [2.00]

„მეთერთმეტე თითის“ ატიპური ლოკალიზაციის შემთხვევა [0.00]

მობილური ტელეფონის ელექტრომაგნიტური ველის გავლენა ნეირონის პლასტიურობაზე [0.00]

კიდევ ერთხელ სისტემებზე და სისტემურ მიდგომაზე მედიცინაში, ანუ სჭირდება თუ არა ექიმს ტვინი [0.00]


მედიცინა და ქართული სამეფო კარის ტრადიციები [3585]

„მეთერთმეტე თითის“ ატიპური ლოკალიზაციის შემთხვევა [3524]

ძუძუთი კვება [3240]

აორტის დეგენერაციული სტენოზი [2937]

ჰოსპიტალური ინფექციის ანტიბიოტიკოპროფილაქტიკისა და ანტიბიოტიკოთერაპიის სტანდარტი [2217]


თემების რაოდენობა: 18
კომენტარები: 0

α თალასემია საქართველოში

ავტორი: ი.მესტიაშვილი, თ სამხარაძე, აკა

>>  Hematological, biochemical, cytologic,clinical and family-genetic investigations were carried out on 38 pacient with different genotipes of α thalassemia. It was esteblished that the clinical and hematological characteristics of H hemoglobinopathy in Georgia correspond to mild thalassemia intermedia of mediterranean type, as well as that of α thalassemia trait correspond to mild thalassemia minor. Both ,,in cis”and ,,in trans” types of inheritance of α thalassemia genes were suggested.
The population studies of 2474 practically health persons from 29 ethnoterritorial groups revealed the correlation between the α thalassemia trait frequency and tropical malaria (coused by p.falciparum) distribution in the past.


შესავალი
ცნობილია, რომ თალასემიები მემკვიდრეობით განპირობებული ჰიპოქრომული ანემიებია, რომელთა პათოგენეზის საფუძველს ჰემოგლობინის ცილოვან ნაწილში, გლობინში შემავალი პოლიპეპტიდური ძეწკვების სინთეზის დისბალანსი წარმოადგენს. თუ β ძეწკვების სინთეზია დაქვეითებული, ჭარბი α ძეწკვების დაგროვებას ადგილი აქვს ერითროციტებში და, პირიქით, თუ α ძეწკვების სინთეზია დაქვეითებული – β ძეწკვების სიჭარბეს. ჭარბი α ძეწკვები უწესრიგოდ გადაადგილდებიან მემბრანისაკენ, იწვევენ მის დაზიანებას და, შედეგად, ერითროციტების დაშლას, ამა თუ იმ ხარისხის ჰემოლიზს. ჭარბი β ძეწკვები კი ერთდებიან ტეტრამერებად (β4), მათ აქვთ უნარი, შეუერთდნენ ჰემს და წარმოქმნან ჰემოგლობინი, რომელსაც HbH ეწოდება. იგი არასტაბილურია, ადვილად იშლება ტემპერატურის და დამჟანგავთა ზემოქმედებით. შედეგად პრეციპიტირებული β ძეწკვები შლიან მემბრანას და იწვევენ ჰემოლიზს. აღნიშნულის გამო თალასემიები ჰემოლიზურ ანემიებს მიეკუთვნება. α ძეწკვების დეფიციტისას ადგილი აქვს α თალასემიას, ხოლო β ძეწკვების დეფიციტისას – β თალასემიას, ანუ ორივე შემთხვევაში სახეზეა გენეტიკურად განპირობებული ჰემოგლობინოპათია (1).
ცნობილია, რომ ძეწკვების სინთეზს განაპირობებს თითო გენი თითოეულ ქრომოსომაში (კერძოდ, მე-11 ქრომოსომაში), ამდენად ჰემოლიზის ხარისხი და, შესაბამისად, კლინიკურ გამოვლინებათა სიმძიმე ძირითადად დამოკიდებულია იმაზე, ერთი მშობლისგან მიიღო ადამიანმა პათოლოგიური გენი თუ ორივესგან, ანუ ჰეტეროზიგოტია იგი, თუ ჰომოზიგოტი. სადღეისოდ დადგენილია, რომ α ძეწკვების მასინთეზებელი გენი დუპლიცირებულია და მე-16 ქრომოსომის მოკლე მხარზეა განლაგებული (სურათი 1), ასე რომ, α ძეწკვების სინთეზს განაპირობებს 4 გენი, ორ-ორი თითოეულ ქრომოსომაზე (ნორმალური გენოტიპია αα/αα). კლინიკურ გამოვლინებათა ინტენსივობა დამოკიდებულია დელეცირებული (ზოგჯერ წერტილოვანი მუტაციის მტარებელი) გენების რაოდენობაზე (2). აქედან გამომდინარე, α თალასემიის 4 ძირითად კლინიკურ ფორმას განიხილავენ: ა) უმძიმესი, სიცოცხლესთან შეუთავსებელი ფორმა – ბარტის ჰემოგლობინოპათია (4 გენის დელეცია, გენოტიპი --/--, ან 3 გენის დელეცია და ერთი წერტილოვანი მუტაციის მტარებელი გენი, გენოტიპი αTα/αα), როდესაც ნაყოფი იღუპება მუცლადყოფნისას ან იბადება ტვინის წყალმანკით (Hydrops fetalis) და მალევე იღუპება, ბ) ინტერმედიალური ფორმა – ჰემოგლობინოპათია H (3 გენის დელეცია, გენოტიპი α α-/--, ან ორი გენის დელეცია და ერთი წერტილივანი მუტაციის მტარებელი გენი, გენოტიპი αTα/-- ან ორი წერტილოვანი მუტაციის შემცველი გენი αTα/αTα), რომელიც საშუალო სიმძიმის ჰემოლიზური ანემიის სახით მიმდინარეობს (სურათი 2); გ) მსუბუქი ფორმა, მცირე α თალასემია (2 გენის დელეცია ერთ ქრომოსომაზე), გენოტიპი --/ααα, ან თითო გენის დელეცია ორივე ქრომოსომის მოპირდაპირე ლოკუსებში გენოტიპი α-/α-, ან 1 გენის დელეცია 1 ქრომოსომაზე და წერტილოვანი მუტაციის შემცველი გენი მეორეზე (გენოტოპი αTα/αT- ან αααT/α-, ან αααT/α-α); მსუბუქი ფორმა უფრო ხშირად მაპროვოცირებელი ფაქტორების ზემოქმედებისას იძლევა კლინიკურ ნიშნებს; და დ) უსიმპტომო ფორმა, „მდუმარე“ გენის მტარებლობა (1 გენის დელეცია, გენოტიპი α-/αα, ან αTα/αα), რომელიც კლინიკურად არ მჟღავნდება, მაპროვოცირებელი ფაქტორების გავლენითაც (სურათი 3).
ცნობილია, რომ საქართველო მდებარეობს ჩრდილოეთ განედის 41-44° შორის, ანუ დედამიწის „მალარიულ სარტყელში“, რომელიც მსოფლიოს მასშტაბით თალასემიების მაღალი სიხშირის არეალად ითვლება (სურათი 4). გასაკვირი არ არის, რომ თალასემიები საქართველოს პოპულაციაშიც იყოს გავრცელებული. მითუმეტეს, რომ საქართველო გეოგრაფიული მახასიათებლების კონტრასტულობით, მცირე ტერიტორიაზე მოსახლეობის ეთნიკური შემადგენლობის მრავალფეროვნებით და წარსულში მალარიის ავადობის მაღალი მაჩვენებლით ისეთი ქვეყნების რიცხვს მიეკუთვნება, რომლებიც, ჯანმოს ექსპერტთა აზრით, საუკეთესო რეგიონს წარმოადგენენ ჰემოგლობინოპათიების გავრცელების კანონზომიერებათა დასადგენად. თუმცა ამ პათოლოგიის გავრცელების მსოფლიო რუკაზე საქართველო ჯერ კიდევ თეთრ ლაქად რჩება. საქართველოს სამედიცინო საზოგადოებაში დამკვიდრდა აზრი ჩვენი ქვეყნის პოპულაციაში α თალასემიის იშვიათობის შესახებ, განსხვავებით β თალასემისგან. ეს განპირობებულია იმ ფაქტით, რომ α თალასემია ხშირად ამოუცნობი რჩება კლინიკური პოლიმორფიზმისა და, განსაკუთრებით, გენეტიკური ჰეტერეგენულობის გამო, რაც დიაგნოსტიკური შეცდომებისა და არასწორი მკურნალობის მიზეზი ხდება.
მიზანი
ზემოთქმულიდან გამომდინარე, მიზნად დავისახეთ, ექიმთა ფართო წრეს შევთავაზოთ ჩვენი მრავალწლიანი დაკვირვებისა და უახლესი კვლევის შედეგები ქართულ პოპულაციაში α თალასემიების კლინიკურ-გენეტიკური თავისებურებებისა და გავრცელების კანონზომიერების შესახებ.
მასალა და მეთოდები
კლინიკურ-გენეტიკური კვლევის საგანს შეადგენდა 38 პაციენტი 10 ოჯახიდან, პრობანდი და მათი უახლოესი ნათესავები α თალასემიის სხვადასხვა გენოტიპით, ხოლო პოპულაციური კვლევისა – 2474 პრაქტიკულად ჯანმრთელი პირი საქართველოს 29 ეთნოტერიტორიული ჯგუფიდან.
ექსპედიციის პირობებში α თალასემიის მსუბუქი ფორმის (2 გენის დელეცია) სადიაგნოსტიკოდ ვიყენებდით სკრინინგ-მეთოდებს: ვადგენდით ერითროციტების მორფოლოგიურ მახასიათებლებს, როგორიცაა მაკროოვალოციტოზი, სამიზნისმაგვარი და ბაზოფილური პუნქტაციის შემცველი ერითროციტები და ვავლენდით პრეციპიტირებულ HbH-ის ერითროციტშიდა ჩანართებს (inclusion bodies) სისხლის ინკუბაციისას ბრილიანტ-კრეზილის ლურჯ საღებავთან ერთად. კლინიკური ლაბორატორიის პირობებში α თალასემიის სხვადასხვა გენოტიპის სადიაგნოზოდ ტარდებოდა შემდეგი კვლევები: სისხლის სრული საერთო ანალიზი (რეტიკულოციტების გამოთვლის ჩათვლით), ჰემოგლობინის ფრაქციების რაოდენობრივი განსაზღვრა ელექრტოფორეზის მეთოდებით: ა) აცეტატ-ცელულოზას ფირფიტებზე (pH 6.5) და ბ) პოლიაკრილამიდის გელზე (pH 8.6), HbF-ის განსაზღვრა ბიოქიმიური მეთოდით და HbF-ის შემცველი ერითროციტების აღმოჩენა ციტოლოგიური მეთოდით, ჰემოგლობინის თერმოსტაბილურობის, შრატში რკინის და ბილირუბინის (კონიუგირებული და არაკონიუგირებული ფრაქციების) დონის განსაზღვრა ბიოქიმიური მეთოდებით. პარალელურად ტარდებოდა პაციენტთა და მათი უახლოესი ნათესავების ობიექტური გამოკვლევა, და, რაც მთავარია, ოჯახურ-გენეტიკური გამოკვლევის ანალიზი. პოპულაციაში α თალასემიის სიხშირის განსაზღვრისას მხედველობაში ვიღებდით მხოლოდ მცირე α თალასემიის შემთხვევებს.
კვლევის შედეგები და მათი განსჯა
როგორც ჩვენმა გამოკვლევებმა გვიჩვენა, α თალასემიის სხვდასხვა გენოტიპისას კლინიკური გამოვლინებები განსხვავებულია და მერყეობს გენის უსიმპტომო მტარებლობიდან საშუალო სიმძიმის ანემიამდე (ცხრილი 1): ლაბორატორიული მაჩვენებლები კი სპეციფიკურია 2 ან 3 გენის დელეციის შემთხვევაში (გენოტიპები --/αα, ან -α/-α და --/αα და --/-α, შესაბამისად). 1 გენის დელეცია (-α/αα) სპეციფიკური კლინიკურ-ლაბორატორიული მაჩვენებლებით არ ხასიათდება და მხოლოდ ოჯახურ-გენეტიკური გამოკვლევის ანალიზის საფუძველზე შეიცნობა (მოწინავე ქვეყნებში – სპეციფიური ნატიფი ძვირადღირებული მეთოდების გამოყენებით). ბარტის ჰემოგლობინოპათიის არცერთი შემთხვევა დღემდე არ არის ჩვენს მიერ დაფიქსირებული ქართულ პოპულაციაში.
როგორც ცხრილიდან ჩანს, ჰემოგლობინოპათია H მიმდინარეობს ინტერმედიალური თალასემიის სახით (ზომიერი ანემია, გამოხატული სიყვითლე, ზომიერი სპლენომეგალია), რომელსაც არ ახასიათებს HbF-ის და HbA2-ის მომატება. ასეთ შემთხვევაში გადამწყვეტი მნიშვნელობა ენიჭება HbH-ის ფრაქციის გამოვლენას ელექტროფორეზის მეთოდით (სურათი 5) და პაციენტის უმრავლეს ერითროციტში პრეციპიტირებული HbH-ის ჩანართების აღმოჩენას (სურათი 6). ამავე კრიტერიუმებს და ერითროციტების სპეციფიურ მორფოლოგიურ ცვლილებებს – სამიზნისმაგვარი ერითროციტების (განსაკუთრებით მაკროპლანოციტების) (სურათი 7) და ბაზოფილური პუნქტაციის შემცველი ერითროციტების გამოვლინებას შეიძლება დავეყრდნოთ ქრონიკულ დაავადებათა თანმხლები ანემიებისგან დიფერენცირებისას.
სამედიცინო პრაქტიკაში საკმაოდ ხშირად ხდება საჭირო რკინის დეფიციტით მიმდინარე H ჰემოგლობინოპათიის დიფერენცირება რკინადეფიციტური ანემიისაგან, რომელსაც ერითროციტების სხვა მორფოლოგიურ ცვლილებებთან ერთად სამიზნისმაგვარი ერითროციტებიც ახლავს. ამ შემთხვევაში რკინის დონის განსაზღვრა ვერ გადაჭრის პრობლემას. როგორც ცნობილია, α თალასემიისას ჭარბი β ძეწკვები ერთდებიან რა β4 ტეტრამერებად, იერთებენ ჰემს და წარმოქმნიან HbH. შედეგად სისხლში რკინის სიჭარბე არ არის იმდენად ხშირი, როგორც α თალასემიისას, როცა ჭარბ α ძეწკვებს არ აქვთ ტეტრამერების და მით უმეტეს, ჰემოგლობინის წარმოქმნის უნარი. აქედან გამომდინარე, სტრესულ სიტუაციებში – ორსულობის, სისხლდენების, არასრულფასოვანი კვების დროს – α თალასემიისას, β თალასემიისგან განსხვავებით, უფრო ადვილად ყალიბდება რკინის დეფიციტი, რაც დიაგნოსტიკური შეცდომის და რკინის პრეპარატებით ინტენსიური მკურნალობის მიზეზი ხდება მაშინ, როდესაც α თალასემიის თანმხლები რკინის დეფიციტისას რკინით თერაპიის მხოლოდ ფრთხილი, დამზოგავი, მოკლე კურსია დასაშვები. აღნიშნულ შემთხვევებში რკინის დეფიციტის გამო შესაძლოა HbH-ის ფრაქცია მცირედ ან სულ არ აღირიცხოს (მსუბუქი α თალასემიის შემთხვევაში). ამდენად, დიფერენციალური დიაგნოსტიკისათვის HbH-ის პრეციპიტატების აღმოჩენა გამოდგება. ერითროციტების მნიშვნელოვან რიცხვში მათი აღმოჩენა H ჰემოგლობინოპათიაზე მიუთითებს, ხოლო მცირე რიცხვში, თუნდაც ერთეულ ერითროციტში აღმოჩენა მცირე α თალასემიის დიაგნოზს უტყუარს ხდის.
ცნობილია, რომ მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონში α ძეწკვების დეფიციტის დამემკვიდრების ანუ დელეცირებული გენების განლაგების სხვადასხვა ტიპია დამახასიათებელი (3). ხმელთაშუა ზღვის და აზიის პოპულაციებში გვხვდება გენების დელეცია როგორც in cis (ანუ ერთ ქრომოსომზე), ასევე in trans (ორივე ქრომოსომის მოპირდაპირე ლოკუსებში) პოზიციაში, ხოლო აფრიკის პოპულაციებში – მხოლოდ in trans ფორმა.
ჩვენი პაციენტების ოჯახურ-გენეტიკური გამოკვლევის ანალიზმა გვიჩვენა, რომ საქართველოს პოპულაციაში სავარაუდოა დამემკვიდრების ორივე ფორმა (სურათი 8). აღსანიშნავია, რომ α თალასემიის ინტერმედიალური ფორმა – H ჰემოგლობინოპათია საქართველოს პოპულაციაში უფრო მსუბუქად მიმდინარეობს, ვიდრე სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის პოპულაციებში, სადაც α გლობინის გენების მუტაცია მხოლოდ in cis ფორმით გვხვდება და რომლებისთვისაც ბარტის ჰემოგლობინოპათიაც არის დამახასიათებელი.
საქართველოს პოპულაციაში α თალასემიის გამოვლინების და მისი გავრცელების კანონზომიერების დადგენის მიზნით გამოკვლეულია 2474 პრაქტიკულად ჯანმრთელი პირი 29 ეთნოტერიტორიული ჯგუფიდან. α თალასემიის მსუბუქი ფორმა დადგინდა 52 შემთხვევაში, რაც ქვეყნის მაშტაბით 2,1% შეადგენს.
მხედველობაში მივიღეთ რა ჩვენს მიერ წარსულში ჩატარებული კვლევების შედეგები, საქართველოში β თალასემიის გენის სიხშირე და ტერიტორიის მალარიოგენულობის (ანუ წარსულში სამდღიანი მალარიის გამომწვევის, p.vivax-ის გავრცელების) ხარისხს შორის კორელაციის შესახებ (4), α თალასემიის სიხშირის მაჩვენებლებიც ამავე პრინციპით განვალაგეთ, მაგრამ კორელაცია α თალასემიის შემთხვევაში ვერ დადგინდა. თუმცა დაფიქსირდა ფაქტი, რომ α თალასემია არ გვხვდება ზღვის დონიდან 700 მ-ზე მაღლა, ანუ წარსულში ტროპიკული მალარიის გამომწვევის p.falciparum-ის გავრცელების არეალს ემთხვევა (ცხრილი 2).
როგორც პოპულაციური გამოკვლევის შედეგებმა გვიჩვენა, α თალასემიის ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი (6,73%) წითელწყაროს რაიონის ინგილოთა შორის დაფიქსირდა, კახეთის ეთნოტერიტორიულ ჯგუფებში ეს მაჩვენებელი მერყეობდა 1,01-5,19%-ის ფარგლებში, სამეგრელოს ეთნო-ტერიტორიულ ჯგუფებში – 2.89-5.21%, აჭარის – 3.94-4.54%, ქართლის – 0.97-2.22%, იმერეთის 0.96-1.85%-ის ფარგლებში, გურიაში კი 1.09% შეადგენდა. გურიის, ქართლის, რაჭის ზოგიერთ ეთნოტერიტორიულ ჯგუფში ისევე, როგორც ყაზბეგის და დუშეთის რაიონში (ანუ ზღვის დონიდან 700 მეტრის ზევით გამოკვლეულ მოსახლეობაში) პათოლოგიის არცერთი შემთხვევა არ დაფიქსირდა.
აღსანიშნავია რომ, α თალასემიის ყველაზე მაღალი მაჩვენებელი აღინიშნა იმ გეოგრაფიული პუნქტების მოსახლეობაში, რომლებიც საქართველოში მალარიის ყველაზე უფრო მნიშვნელოვან კერებად (>++) ითვლებოდა. α თალასემიის ნაკლები მაჩვენებელი აღინიშნა იქ, სადაც წარსულში ტროპიკული მალარიის ნაკლებად ინტენსიური ( + ან ++) კერები მდებარეობდა. α თალასემიის არც ერთი შემთხვევა არ გამოვლინდა იმ კერებში, სადაც p.falciparum არ გვხდებოდა, ვინაიდან მისი სპოროგონიისათვის საშუალო სადღეღამისო ტემპერეტურა არ უნდა იყოს +18°C-ზეëნაკლები. სწორედ ამიტომ არ გვხვდებოდა ამ პარაზიტით განპირობებული ტროპიკული მალარია, 600-700 მეტრის ზემოთ.
ამრიგად, საქართველოს მაგალითზე იკვეთება α თალასემიის გენოგეოგრაფიის მნიშვნელოვანი კანონზომიერებები, კორელაცია ტროპიკული მალარიის კერების ინტენსიურობასა და α თალასემიის სიხშირეს შორის, რომელიც შესაძლოა გამოყენებულ იქნეს ამ პათოლოგიის გავრცელების პროგნოზირებისთვის მსოფლიოს სხვა რეგიონებში, თუ კი არსებობს მონაცემები წარსულში ან აწმყოში ტროპიკული მალარიის გავრცელების საზღვრების შესახებ. ეს საზღვრები შესაძლოა განსხვავებულ განედებზე განსხვავებული იყოს, მაგ., ეკვატორთან ზღვის დონიდან 2000 მეტრსაც კი აღწევს.

ლიტერატურა

ნანახია: 2212 | შეფასებულია: 0 | რეიტინგი: [0.00]  



შეფასება

შესაფასებლად გაიარეთ ავტორიზაცია, ან დარეგისტრირდით


კომენტარები

კომენტარის დასამატებლად გაიარეთ ავტორიზაცია, ან დარეგისტრირდით



სახელი

პაროლი


2010 | მაისი–ივნისი | 16

2010 | მარტი–აპრილი | 15

2010 | იანვარი–თებერვალი | 14

2009 | ნოემბერი–დეკემბერი | 13

2009 | სექტემბერი–ოქტომბერი | 12

2009 | ივლისი–აგვისტო | 11

2009 | მაისი–ივნისი | 10

2009 | მარტი–აპრილი | 9

2009 | იანვარი–თებერვალი | 8

2008 | ნოემბერი–დეკემბერი | 7

2008 | სექტემბერი–ოქტომბერი | 6

2008 | ივლისი–აგვისტო | 5

2008 | მაისი–ივნისი | 4

2008 | მარტი–აპრილი | 3

2008 | იანვარი–თებერვალი | 2

2007 | ნოემბერი–დეკემბერი | 1


ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია

საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობის და სოციალური დაცვის სამინისტრო

თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი

ქართული google


დარეგისტრირებულია: 467

ამჟამად საიტზეა: 1

თქვენ ხართ სტუმარი No: 646760


საიტის ავტორი: კობა კურტანიძე
© Copyright 2009-2014 MODERNPUBLISHING.GE
საიტზე არსებული მასალის გამოყენება ან გავრცელება საიტის ადმინისტრაციის ნებართვის გარეშე აკრძალულია