მედიცინის ისტორია

NOTA BENE

კლინიკური რეკომენდაციები

გაიდლაინი

CASE REPORT

სიახლეები

კვლევა

მიმოხილვა

ჩვენი თანამედროვე

ლიტერატურული გვერდი


ძებნისთვის ჩაწერეთ
4 ან მეტი სიმბოლო



II ტიპის დიაბეტის მკურნალობა ინსულინით [5.00]

სისხლის მუსიკა [5.00]

ახალი სახის ქირურგიული წებო Lifebond – ქსოვილთა სწრაფი და სიმედო შეერთება [5.00]

მეცნიერება მეცნიერებისათვის არ არსებობს… [5.00]

ქრონიკული მიელოიდური ლეიკემიის გლივეკით მკურნალობის თანამედროვე პრინციპები [5.00]


რკინადეფიციტური ანემია [11600]

ხალები: როგორ მოვექცეთ მათ? [10152]

II ტიპის დიაბეტის მკურნალობა ინსულინით [6203]

ძუძუს რეციდიული და მეტასტაზური კიბო - დიაგნოსტიკის, მკურნალობისა და მეთვალყურეობის რეკომენდაციები (ESMO) [4740]

სათესლე ჯირკვლის სემინომა - დიაგნოსტიკის, მკურნალობისა და შემდგომი მეთვალყურეობის კლინიკური რეკომენდაციები (ESMO) [4507]


თემების რაოდენობა: 18
კომენტარები: 6

რკინადეფიციტური ანემია

ავტორი: ავტორთა ჯგუფი
საქართევლოს ჰემატოლოგთა და ტრანსფუზიოლოგთა ასოციაცია:
ნ. ლოლაშვილი — ს.ს ჰემატოლოგიისა და ტრანსფუზიოლოგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის წამყვანი მეცნიერ მუშაკი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, სდასუ სრული პროფესორი;
გ. იოსავა — ს.ს ჰემატოლოგიისა და ტრანსფუზიოლოგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის სამეთვალყურეო საბჭოს წევრი, ტრანსფუზიოლოგიური სამსახურის ხელმძღვანელი. საქართველოს ტრანსფუზიოლოგთა და ჰემატოლოგთა ასოციაციის პრეზიდენტი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, თსსუ სრული პროფესორი;
მ. აბაშიძე — ს.ს ჰემატოლოგიისა და ტრანსფუზიოლოგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორი, თსსუ ასოცირებული პროფესორი;
მ. ზოდელავა — სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტის ონკო-ჰემატოლოგიური დეპარტამენტის დირექტორი, სრული პროფესორი;
მ. ბოგველიშვილი — ს.ს ჰემატოლოგიისა და ტრანსფუზიოლოგიის სამეცნიერო კვლევითი ინსტიტუტის წამყვანი მეცნიერ მუშაკი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი, სრული პროფესორი.
ექსპერტები:
ი. ქაროსანიძე — საოჯახო მედიცინის პროფესიონალთა კავშირი;
საოჯახო მედიცინის ექსპერტთა ჯგუფი, რომელიც აერთიანებს თბილისსა და სხვა რეგიონებში მოქმედი საოჯახო მედიცინის სასწავლო ცენტრის წარმომადგენლებს მ.შ. პრაქტიკოს ოჯახის ექიმებს;
საქართველოს ჰემატოლოგთა და ტრანსფუზიოლოგთა ასოციაციის 2007 წლის 5 ნოემბრის სხდომის დასკვნა;
ლ.წოწორია — საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს ჯანდაცვის დეპარტამენტი;
თ.თავიდაშვილი — საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის სამინისტროს ჯანდაცვის დეპარტამენტი

>>  კლინიკური პრაქტიკის ეროვნული რეკომენდაცია (გაიდლაინი) „რკინადეფიციტური ანემია“ მიღებულია კლინიკური პრაქტიკის ეროვნული რეკომენდაციების (გაიდლაინები) და დაავადებათა მართვის სახელმწიფო სტანდარტების (პროტოკოლები) შემუშავების, შეფასების და დანერგვის ეროვნული საბჭოს 2008 წლის 5 ნოემბრის ¹1 სხდომაზე და დამტკიცებულია საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობისა და სოციალური დაცვის მინისტრის 2009 წლის 21 იანვრის ¹ 38/ო ბრძანებით.


1. დააავდების დეფინიცია, სინონიმები, კლასიფიკაცია და ტერმინოლოგია
რკინადეფიციტური ანემია (რდა) — განპირობებულია ორგანიზმში რკინის რაოდენობის შემცირებით, რის შედეგადაც ირღვევა ჰემოგლობინის სინთეზი და მცირდება მისი კონცენტრაცია თითოეულ ერითროციტში.
გამოყოფენ რკინის დეფიციტის 2 ფორმას:
1. რკინის ფარული (ლატენტური) დეფიციტი — ხასიათდება რკინის მარაგისა და სატრანსპორტო რკინის შემცირებით, ნორმალური ჰემოგლობინისა და ერითროციტების მაჩვენებლებით;
2. რკინადეფიციტური ანემია — ხასიათდება ყველა მეტაბოლური ფონდის შემცირებით (მათ შორის სატრანსპორტოც), ასევე ერითროციტებისა და ჰემოგლობინის რაოდენობის შემცირებით.
რდა სინონიმები და ტერმინოლოგია: ჰიპოქრომული ანემია, მიკროციტული ანემია, პოსტჰემორაგიული ანემია, რკინის დეფიციტი, კუჭ-ნაწლავიდან სისხლდენა, მენო- მეტრორაგია, ცხვირიდან სისხლდენა, ჰემატურია, მელენა, სიმსივნური დაავადებები, პაგოფაგია, ქლოროზი, კოილონიხია, ატროფიული გლოსიტი, ჰემოგლობინურია, აგასტრული მდგომარეობა, ჰიპოაციდური გასტრიტი, ანაციდური გასტრიტი, თორმეტგოჯა ნაწლავის რეზექცია, წვრილი ნაწლავის რეზექცია, კრონის დაავადება.

2. ეპიდემიოლოგია
რდა-ს პირველი ადგილი უკავია მსოფლიოში ყველაზე გავრცელებულ 38 დაავადებას შორის. პირველი ადგილი უკავია მას ასევე კვების დარღვევებით გამოწვეულ დაავადებათა შორის. ჯანმოს მონაცემებით რდა დაავადებულთა რიცხვი 1,8 მილიარდს შეადგენს, რკინადეფიციტური მდგომარეობა კი ორჯერ მეტ ადამიანს აღენიშნება. სხვადასხვა გენეზის ანემიათა შორის რდა-ზე მოდის 70-80%.1,2,3,4 ის ყველაზე ხშირად გვხვდება რეპროდუქციული ასაკის ქალებში, ორსულ და მეძუძურ ქალთა შორის, აგრეთვე ადრეული და პუბერტული ასაკის ბავშვებში. განსაკუთრებით მაღალია ავადობის სიხშირე სუსტი სოციალურ-ეკონომიური განვითარების ქვეყნებში (არასრულფასოვანი კვება — რკინით, ცილებითა და ვიტამინებით ღარიბი საკვები პროდუქტების მიღება, სამედიცინო მომსახურების მიუწვდომლობა). განვითარებულ ევროპის ქვეყნებში ქალებისა და ბავშვების რდა ავადობა შეადგენს 7-14%. განვითარებად ქვეყნებში ეს მაჩვენებელი 40%-ზე მეტია. აზიის ზოგიერთ ქვეყანაში ეს მაჩვენებელი 65-70% აღწევს.5 მსოფლიოში ორსული ქალების თითქმის ნახევარი სავარაუდოდ ანემიურია.6 ბოლო წლებში რდა ავადობამ მოიმატა საქართველოშიც. საზოგადოებრივი ჯანდაცვის დეპარტამენტის მონაცემებით 2006 წელს რდა ავადობამ საქართველოში შეადგინა ორსულ ქალებში — 66%, რეპროდუქციული ასაკის (17-45წწ.) ქალებში — 31%, მოზრდილებში (14-16წწ.) გოგონებში — 24 %.

3. ეტიოპათოგენეზი
რკინა ადამიანის ორგანიზმისთვის უმნიშვნელოვანეს მიკროელემენტს წარმოადგენს. ის მონაწილეობს ჟანგბადის ტრანსპორტირებაში, ნივთიერებათა ცვლის რეგულაციაში, განაპირობებს იმუნოლოგიურ რეზისტენტობას. ორგანიზმში რკინა არის 2 სახით: ჰემინური და არაჰემინური. ჰემინური რკინა შედის ჰემოგლობინის, მიოგლობინის და სხვა ფერმენტების შემადგენლობაში, არაჰემინური სახით კი ფერიტინის, ჰემოსიდერინის, ტრანსფერინის და სხვადასხვა ფერმენტის შემადგენლობაში.
ადამიანის ორგანიზმი საშუალოდ 4,5-5გ რკინას შეიცავს. (ქალები 3-4გ, მამაკაცების 3-5გ). ორგანიზმში რკინის განაწილება შემდეგია: ჰემოგლობინი — 64%, დეპო- ორგანოები — 30%, მიოგლობინი — 4%, ქსოვილოვანი ფერმენტები — 1%, ტრანსფერინი — 1%).
ადამიანი საკვების სახით ყოველდღიურად ღებულობს 15-20მგ რკინას. თორმეტგოჯა ნაწლავისა და წვრილი ნაწლავის პროქსიმალურ ნაწილში იწოვება მიღებული რკინის 10-20% — 1-1,5მგ. გაზრდილი მოთხოვნილებისა და მისი დეფიციტისას კი იწოვება 2-3მგ დღე-ღამეში.
საკვები შეიცავს რკინას 2 სახით: ჰემინური Fe2+ რკინა, რომელსაც ძირითადად ცხოველური პროდუქტები შეიცავს და არაჰემინური Fe3+, რომელიც მცენარეული პროდუქტების შემადგენლობაში შედის. ცხოველური პროდუქტებიდან ადამიანის ორგანიზმი შეიწოვს რკინის 10-20%-ს. მცენარეულიდან კი მხოლოდ 1-5%-ს. ჰემინური Fe2+ კარგად იხსნება წვრილი ნაწლავის ტუტე არეში და ადვილად შეიწოვება. არაჰემინური Fe3+ კი არ იხსნება წვრილი ნაწლავის ტუტე არეში. წვრილ ნაწლავში ის იწოვება მხოლოდ მარილმჟავას მოქმედების შედეგად Fe2+ გადასვლის შემდეგ. შეწოვის ინტენსივობა სხვადასხვაგვარია. რკინაზე მოთხოვნილების გაზრდის შემთხვევაში შეწოვის ინტენსივობა შეიძლება 5-6-ჯერ გაიზარდოს. მოთხოვნილების შემცირების შემთხვევაში შეწოვის ინტესივობა მცირდება და ამავე დროს იზრდება მისი დეპო ორგანოებში ჩალაგება. შეწოვაზე ასევე დიდ გავლენას ახდენს სხვადასხვა საკვები პროდუქტები და სამკურნალო პრეპარატები. საკვებიდან შეწოვას ამცირებენ რკინის ჰელატორები: ფოსფატები, ოქსალატები, კარბონატები, ტანინი, ანტაციდები, ტეტრაციკლინი. აძლიერებს ასკორბინის მჟავა, ფრუქტოზა და სხვ.7
რკინაზე მოთხოვნილება და მისაღებად რეკომენდირებული ოდენობები ჯამურადაა მოცემული ცხრილში 1. ხოლო მათზე გავლენის მქონე ფაქტორები განხილულია შემდგომ.8
სისხლში რკინის ცირკულირება ხდება ცილა ტრანსფერინის საშუალებით. ნაწლავის ლორწოვანიდან რკინა ტრანსფერინის საშუალებით მიდის სპეციფიური უჯრედების რეცეპტორებთან. ტრანსფერინის რეცეპტორები არის ადამიანის ორგანიზმის ყველა უჯრედის ზედაპირზე, მაგრამ განსაკუთრებით ბევრია ერითროციტებისა და კუნთების უჯრედებზე. რკინა თავისუფლდება ტრანსფერინიდან და გადადის ამ უჯრედებში, ძირითადი ნაწილი მოიხმარება ჰემის წარმოქმნაზე.9
ერითროპოეზისთვის ორგანიზმს დღეღამეში ესაჭიროება 25-30მგ. რკინა, რაც აღემატება ნაწლავებიდან შეწოვილი რკინის რაოდენობას. ჰემოპოეზისთვის გამოყენებული რკინის ძირითად ნაწილს შეადგენს რკინა, რომელიც თავისუფლდება ელენთაში ერითროციტების დაშლის შედეგად.
რკინის შენახვა დეპონირება ხდება ფერიტინისა და ჰემოსიდერინის სახით.
ფერიტინის ძირითადი ნაწილი არის ღვიძლში, ელენთაში, ძვლის ტვინში, ერითროციტებში, წვრილი ნაწლავის ლორწოვანსა და სისხლის შრატში.
ჰემოსიდერინი — ფერიტინის ნაკლებად ხსნადი ნაერთია რკინის უფრო მაღალი კონცენტრაციით. ფიზიოლოგიურ პირობებში ადამიანის ორგანიზმი კარგავს 1მგ რკინას განავლის, შარდის და კანის ეპითელის დესქვამაციის შედეგად.10
ქალებს დამატებით ეკარგებათ რკინა შემდეგი მდგომარეობების დროს:
1. მენსტრუაცია 15-30მგ რკინა;
2. ორსულობა 600-800მგ რკინა;
3. მშობიარობა 50-100მგ რკინა;
4. ლაქტაცია 400-700მგ რკინა.
ამგვარად, მამაკაცებს დღე-ღამეში საშუალოდ ესაჭიროებათ 1,2მგ რკინა, ქალებს ფიზიოლოგიური დანაკარგების გათვალისწინებით რეპროდუქციულ ასაკში 2,0მგ.
რკინის დეფიციტი ვითარდება იმ შემთხვევაში, როდესაც ირღვევა ბალანსი მიღებულსა და დაკარგულ რკინას შორის.
რკინადეფიციტური მდგომარეობა იწყება რკინის მარაგის შემცირებით დეპო ორგანოებში — ღვიძლში, ელენთასა და ძვლის ტვინში. აღნიშნულთან ერთად

სქემა 1. ეტიოლოგიური ფაქტორები, რომლებიც ხელს უწყობენ რკინადეფიციტური ანემიის განვითარებას 

მცირდება ფერიტინის რაოდენობაც, რომელიც ორგანიზმში რკინის საერთო მარაგის მაჩვენებელია. ორგანიზმში სარეზერვო რკინის რაოდენობის შემცირება იწვევს შრატის რკინის კონცენტრაციის დაქვეითებას და შრატის მიერ რკინის შეკავშირების უნარის მომატებას. ირღვევა ჰემოგლობინის სინთეზი, ვითარდება ანემია და შემდგომი ქსოვილოვანი დარღვევები.
რკინის დეფიციტი უმეტესად ვითარდება ნელ-ნელა და თანმიმდევრულად გამოყოფენ რკინის დეფიციტის 3 ეტაპს: I რკინის პრელატენტური დეფიციტი — შემცირებულია რკინის მარაგი დეპო ორგანოებში; II რკინის ლატენტური დეფიციტი — ხასიათდება რკინის მარაგისა და შესაძლოა ქსოვილოვანი რკინის დეფიციტით; III რკინადეფიციტური ანემია — ხასიათდება რკინის ყველა მეტაბოლური ფონდის შემცირებით.
რკინადეფიციტური მდგომარეობის გამომწვევი ძირითადი ფაქტორებია:
1. ქრონიკული სისხლდენები: გინეკოლოგიური, ონკოლოგიური პათოლოგიები, კუჭის წყლულიდან, თორმეტგოჯა ნაწლავიდან, ჰემოროიდული კვანძებიდან, სალიცილატების მიღების შედეგად და სხვა;
2. საკვებით მიღებული რკინის არასაკმარისი რაოდენობა;
3. რკინის გაზრდილი ხარჯვა: ზრდისა და მომწიფების პერიოდში, ორსულობისას, სპორტით და ფიზიკური შრომით დიდი დატვირთვისას;
4. დაბადებისას რკინის არასაკმარისი მარაგი ან ლაქტაციისას მისი არასაკმარისი რაოდენობით მიღება;
5. რკინის რეზორბციული უკმარისობა — პოსტგასტრორეზექციული და აგასტრული, ანენტერალური და ენტეროგენული, კრონის დაავადება;
6. რკინის ტრანსპორტის დარღვევა ჰიპო და ატრანსფერინემია;
7. ზემოთ მოყვანილი ფაქტორების კომბინაცია.
ორსულობა და ლაქტაცია — ორსულობის დროს პლაცენტასა და ნაყოფში დიდი რაოდენობით რკინა დეპონირდება. ამიტომ მთელი ორსულობის განმავლობაში გაზრდილია რკინაზე მოთხოვნილება და იგი აღწევს დაახლოებით 700-800მგ-ს.
მიუხედავად იმისა, რომ მენსტრუაციის შეწყვეტის გამო რკინის დანაკარგი მცირდება, ორსული ქალი ვერ იღებს დამატებითი რკინის საკმარის რაოდენობას და იმატებს რკინის დეფიციტი.
ლაქტაცია იწვევს რკინის კარგვას რძესთან ერთად. ამის შედეგად, ზოგიერთ ქალებში ორსულობის დროს განვითარებული დეფიციტი შეიძლება მუდმივად შენარჩუნდეს ლაქტაციის დროს.

4. კლინიკური სიმპტომატიკა
ა) რკინის დეფიციტი შეიძლება გამოვლინდეს 2 სინდრომით: ანემიური და სიდეროპენიული.
ანემიური სინდრომი — განპირობებულია ჰემოგლობინისა და ერითროციტების შემცირებით და წარმოდგენილია არასპეციფიური სიმპტომებით: თავბრუსხვევა, ყურებში შუილი, გულისცემის გახშირება, ჰაერის უკმარისობა, ძილიანობა, გონებრივი და ფიზიკური შრომისუნარიანობის დაქვეითება. გამოხატული ანემიის დროს ხშირდება სტენოკარდიული შეტევები, ვითარდება იშემიური დაავადებების გამწვავება. სინდრომის გამოვლენა მნიშვენლოვნად არის დამოკიდებული დაავადების განვითარების სიჩქარეზე. უფრო ხშირად დაავადება ნელა ვითარდება. ავადმყოფი ეგუება ამ მდგომარეობას, განსაკუთრებით ეს ეხებათ ქალებს და ისინი უკვე ღრმა ანემიის შემთხვევაში მიმართავენ ექიმს.
სიდეროპენიული სინდრომი — ჰიპოსიდეროზი დაკავშირებულია რკინის ქსოვილოვან დეფიციტთან. გამოყოფენ ორგანოების 4 ჯგუფს, რომლებშიც ჰიპოსიდეროზი მაქსიმალურად არის გამოხატული: კანი და ლორწოვანი გარსები (სიმშრალე, თმის და ფრჩხილების დაზიანება); კუჭ-ნაწლავის ტრაქტი (მადის დაქვეითება და გაუკუღმარეთება, დისფაგია, შეკრულობა ან დიარეა), გლოსიტი, ენის წვა, ეზოფაგიტი: მორფოლოგიურად პირის ღრუს ლორწოვანის ატროფია, ჰიპერკერატოზი, ეპითელიუმის ვაკუოლიზაცია; კუჭის ლორწოვანი გარსის უჯრედების დისტროფიული ცვლილებები, სეკრეტორული უკმარისობის განვითარებით; ნერვული სისტემა — ადვილად დაღლა, ყურებში შუილი, თავბრუსხვევა, თავის ტკივილი, ინტელექტუალური შესაძლებლობების დაქვეითება; სისხლძარღვოვანი სისტემა (ტაქიკარდია, დიასტოლური დისფუნქცია). ქვეითდება ასევე უჯრედული და ჰუმორული იმუნიტეტის მაჩვენებლები. ავადმყოფები ადვილად ავადდებიან ინფექციური და ვირუსული დაავადებებით.
სიდეროპენიური სინდრომისთვის დამახასიათებელია გაუკუღმართებული გემოვნება — პიკა ქლოროტიკა, სურვილი ჭამონ ცარცი, მიწა, უმი ხორცის ფარში და სხვა (პათოფაგია). უჩვეულო მიდრეკილება გარკვეული სუნების მიმართ: აცეტონი, ბენზინი და სხვა (პათოსომია). დამახასიათებელია ლორწოვანისა და კანის სიფერმკრთალე, ზოგჯერ მომწვანო ელფერით — ქლოროზი. კანს აქვს მოყვითალო ცვილის ფერი მხოლოდ პირის ირგვლივ (გენოდე მიუსის „ქლოროზიანების ყვითელი ულვაშების სიმპტომი”). ლურჯი სკლერების სიმპტომი (ოსლერის სიმპტომი) ხასიათდება სკლერების სილურჯით. ამ ფენომენის მიზეზია თვალის რქოვანის დისტროფიული ცვლილებები. შარდის შეუკავებლობა სიცილის, ხველის დროს, ზოგჯერ ღამის შარდის შეუკავებლობა, სიდეროპენიური სუბფებრილიტეტი — ხანგრძლივი სუბფებრილიტეტი.
ბ) დაავადების გართულებები არასასურველ გავლენას ახდენს:
• ჩვილი, სკოლამდელი და სკოლის ასაკის ბავშვების შემეცნებით, ქცევით და ფიზიკურ განვითარებაზე;
• შემეცნებითი უნარი დაქვეითებულია მოზრდილებშიც;
• იმუნურ სტატუსსა და ინფექციებით ავადობაზე ყველა ასაკობრივ ჯგუფში;
• კუნთების მიერ ენერგიის წყაროს გამოყენებაზე და ამდენად, ფიზიკურ შესაძლებლობებსა და შრომისუნარიანობაზე მოზარდებსა და ნებისმიერი ასაკის მოზრდილებში;
• ამძიმებს ძირითადი დაავადების მიმდინარეობას.
რკინადეფიციტური ანემია ორსულობის დროს:12
• ზრდის პერინატალურ რისკს დედისა და ახალშობილისათვის. დედათა პერინატალური სიკვდილიანობის 20-40% ანემიას უკავშირდება;
• ასეთი დედების ახალშობილები შეიცავენ სამარაგო რკინის ნახევარზე ნაკლებს;
• ზრდის ბავშვთა საერთო სიკვდილიანობას;
• რკინის დეფიციტისას დარღვეულია კუჭ-ნაწლავის ფუნქციები;
• იცვლება ჰორმონების პროდუქცია და მეტაბოლიზმი;
• ნეირომედიატორებისა და თირეოიდული ჰორმონების ცვლა ირღვევა, რაც იწვევს ნევროლოგიურ, კუნთოვან და თერმო-რეგულაციის ცვლილებებს. ადამიანს უმცირდება სიცივეში სხეულის ტემპერატურის შენარჩუნების უნარი და ბოლოს დნმ-ის რეპლიკაცია და რეპარაცია მოითხოვს რკინის შემცველ ფერმენტებს.

5. დაავადების დიაგნოზი
ა) დიაგნოსტიკური კრიტერიუმები
კლინიკური სიმპტომატიკა განპირობებულია 2 სინდრომით ანემიურით და სიდეროპენიურით.
ანემიური სინდრომისთვის დამახასიათებელია თავბრუხვევა, შრომის უნარის დაქვეითება, ადვილად დაღლა, თავის ტკივილი, გაღიზიანება, ქოშინი, გულის წასვლა, ხმაური ყურებში. ობიექტურად: კანისა და ლორწოვანი გარსების სიფერმკრთალე, ტაქიკარდია, ჰიპერტონია, გულის ტონების მოყრუება, სისტოლური შუილი.
სიდეროპენიული სინდრომისათვის დამახასიათებელია ჩივილები: სისუსტე, თავბრუხვევა, გემოვნების, ყნოსვის, მადის გაუკუღმართება, კუნთების ტკივილი და სისუსტე, დისფაგია, დისპეპსია, შარდის შეუკავებლობა ხველების, სიცილის დროს, ღამის შარდის შეუკავებლობა, დიარეა, ყაბზობა, ძილიანობა; ობიექტურად: კანის სიმშრალე, სტომატიტი, პირის კუთხეებთან ნახეთქების გაჩენა, თმის სიმშრალე, მტვრევადობა, ცვენა, ნაადრევი გათეთრება: ფრჩხილების მტვრევადობა, გათხელება, განშრევება; კოილონიხია; გლოსიტი (წითელი ფერის, შეშუპებული, მტკივნეული ენა), დვრილების ატროფია, კბილების კარიესი, მათი გაფხვიერება, თანკბილვის დარღვევა, ემალის დეფექტები: ატროფიული ეზოფაგიტი, ატროფიული გასტრიტი, კუჭ-ნაწლავის დისფუნქცია; დისმენორეა; სუბფებრილიტეტი, იმუნიტეტის დაქვეითება, ხშირი ინფექციური დაავადებები, კანისა და ლორწოვანის რეპარაციული პროცესების შემცირება; ლურჯი სკლერები.
ლაბორატორიული მონაცემები:13
• ჰემოგლობინის შეცირება მამაკაცებისთვის 130გ/ლ-ზე ნაკლები, ქალებისთვის 120გ/ლ-ზე ნაკლები, ორსულებისათვის 110გ/ლ-ზე ნაკლები I-III ტრ, 105გ/ლ-ზე ნაკლები II ტრიმესტრში. ერითროციტების რაოდენობის შემცირება მამაკაცებისათვის 4.0 X 1012/ლ-ზე ნაკლები ქალებისათვის 3,9 X 1012/ლ-ზე ნაკლები. უპირატესად აღინიშნება ჰემოგლობინის შემცირება.
• ჰემატოკრიტი მამაკაცებისათვის 39% ნაკლები, ქალებისათვის 36% ნაკლები. ორსულებისათვის 33% ნაკლები;
• ფერადობის მაჩვენებლის შემცირება <0,85;
• ერითროციტებში ჰემოგლობინის საშუალო შემცველობა MCH (< 27პგ/გ);
• ერითროციტებში ჰემოგლობინიოს საშუალო კონცენტრაცია MCHC (<32%);
• ერითროციტების საშუალო მოცულობა MCV (<75 მკმ2);
• ერითროციტების ჰიპოქრომია;
• მიკროციტოზი — მცირე დიამეტრის ერითროციტების რაოდენობის მომატება პერიფერიული სისხლის ნაცხში;
• ანიზოციტოზი — სხვადასახვა ზომის ერითროციტები. პოიკილოციტოზი — სხვადასხვა ფორმის ერითროციტები პერიფერიული სისხლის ნაცხში;
• რეტიკულოციტები — ნორმალური ან მომატებულია სისხლდენების ან რკინის პრეპარატებით მკურნალობის შემდეგ;
• ტენდენცია ლეიკოპენიისადმი, განსაკუთრებით ხანგრძლივად მიმდინარე რდა დროს;
• თრომბოციტები ნორმაშია ან ზომიერად მომატებულია სისხლის დენების დროს;
• მძიმე ანემიის დროს შესაძლებელია ედსის მომატება 20-25მმ/სთ-მდე;
• შრატის რკინა ქალებში <12მკმოლ/ლ, მამაკაცებში <13მკმოლ/ლ;
• სისხლის შრატით რკინის საერთო შებოჭვის უნარი >58მკმოლ/ლ;
• ტრანსფერინის გაჯერების კოეფიციენტი < 25%;
ჩივილები: საერთო სისუსტე,
• ფერიტინის რაოდენობა მამაკაცებისათვის < 30ნგ/მლ, ქალებისთვის < 25ნგ/მლ;
• ტრანსფერინის რეცეპტორების რაოდენობა მომატებულია.
ინსტრუმენტული გამოკვლევები
• ჰემოგლობინისა და ფერიტინის ტესტი საუკეთესოა რდა დიაგნოსტიკაში [C]. 14,15
• ეკგ — მიოკარდიოდისტროფიის სურათი: T კბილის ამპლიტუდის შემცირება, მძიმე შემთხვევაში უარყოფითი T კბილი, შესაძლებელია ექსტრასისტოლების განვითარება.
• ექოკარდიოგრაფია — შესაძლებელია მარცხენა პარკუჭის ზომების გადიდება.
დიფერენციალური დიაგნოზი
• დიფერენციალური დიაგნოზი უნდა გატარდეს სხვა ჰიპოქრომულ ანემიებთან.16
• რკინის გადანაწილებითი ანემია (რკინის რეუტილიზაციის დარღვევით გამოწვეული ანემიები) ვითარდება ქრონიკული ანთებითი, ჩირქოვანი, ონკოლოგიური დაავადებებისა და სხვა პათოლოგიების დროს.
• რკინით გაჯერებითი ანემიები (სიდეროაქრესტული) — თანდაყოლილი და შეძენილი. ჰემის სინთეზის დარღვევით გამოწვეული (თალასემია).
ანემიის სიმძიმის ხარისხი

6. გამოკვლევის სქემა
გამოკვლევის სქემა მოიცავს რამოდენიმე ეტაპს:
I ეტაპი — უნდა დადგინდეს ანემიის ჰიპოქრომულობა. ფერადობის მაჩვენებელი (0,85 ნაკლები). ჰემატოკრიტი ქალებისთვის <0,36; მამაკაცებისთვის <0,39. ამავე დროს განსაკუთრებული ყურადღება უნდა მიექცეს ერითროციტების მორფოლოგიურ სურათს (ჰიპოქრომია, მიკროციტოზი და ა.შ.). მაგრამ აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ ხანგრძლივად მიმდინარე რკინადეფიციტური ანემია შეიძლება იყოს ნორმოქრომულიც.
II ეტაპი — გატარდეს დიფერენციალური დიაგნოზი სხვა ჰიპოქრომულ ანემიებთან:
− რკინის გადანაწილებით გამოწვეული ანემიები (რკინის რეუტილიზაციის დარღვევით გამოწვეული) ვითარდება ქრონიკული ანთებითი, ჩირქოვანი პათოლოგიების, ონკოლოგიური დაავადებების დროს;
− რკინით გაჯერებითი ანემიები (სიდეროაქრესტიული) თანდაყოლილი და შეძენილი;
− ჰემის სინთეზის დარღვევით გამოწვეული ანემიები (თალასემია); ჰიპოქრომულ ანემიებთან დიფერენციალური დიაგნოსტიკის კრიტერიუმები მოცემულია ცხრილში 3.
III ეტაპი — რკინის დეფიციტის მიზეზის დადგენა. რკინადეფიციტური ანემია არის მხოლოდ სინდრომი, რომლითაც რთულდება სხვადასხვა პათოლოგია. მათგან დიდი ნაწილი განკურნებადია. ამდენად რდა მიზეზის დადგენა უმნიშვნელოვანესი საკითხია. რეპროდუქციული ასაკის ქალებში რდა-ს ყველაზე ხშირი მიზეზია მენორაგიები, ორსულობა და ლაქტაცია, მამაკაცებში კუჭნაწლავიდან სისხლდენა, ბავშვებში ალიმენტური დეფიციტი ზრდის პროცესში.17
აუცილებელია რდა გამომწვევი მიზეზების დადგენა, რომელთაც მიეკუთვნება სისხლდენა:
− სისხლდენა შეიძლება იყოს საშვილოსნოდან; კუჭ-ნაწლავის ტრაქტიდან; თირკმელებიდან (გლომერულონეფრიტი, პიელონეფრიტი, კენჭოვანი დაავადება, შარდის ბუშტის სიმსივნე, თირკმელებისა და საშარდე გზების ტუბერკულოზი); ფილტვებიდან (ფილტვების ტუბერკულოზი, კიბო, ბრონქოექტაზიები); ცხვირიდან (ჰიპერტონული დაავადება), რანდიუ-ოსლერის დაავადება; ჰემორაგიული დიათეზები;
− რკინის შეწოვის დარღვევის მიზეზი — გასტრექტომია ბილროტ II წესით, წვრილი ნაწლავის რეზექცია, ჰიპო და ანაციდური გასტრიტი, ენტერიტები;18
− რკინის ჭარბი მოხმარების ან ხარჯვის მიზეზი — ორსულობა, ლაქტაცია, დიდი ფიზიკური და გონებრივი დატვირთვა;
− რკინის ტრანსპორტირების დარღვევა გამოწვეულია — ტრანსფერინის რაოდენობის შემცირებით, რომელიც ვითარდება ჰიპოპროტეინემიებისას (ნეფროზული სინდრომი, ღვიძლის მიერ ცილის სინთეზის დარღვევა, ალიმენტური უკმარისობა, შეწოვის დარღვევა). იშვიათია გენეტიკური ჰიპო და ატრანსფერინემია;
− ალიმენტური უკმარისობა — ვითარდება დაბალი სოციალურ-ეკონომიური პირობების შემთხვევაში; არასრულფასოვანი — რკინით, ცილებითა და ვიტამინებით ღარიბი საკვების მიღებისას; ვეგეტარიანელებში, განსაკუთრებით თანმდევი კუჭნაწილავის პათოლოგიისას მოხუცებში.
ბოლო წლების გამოკვლევებით დადგინდა, რომ კუჭ-ნაწლავის პათოლოგიებით გამოწვეული რდა-ს დროს ხშირია სიმსივნური პათოლოგიები, რის გამოც სასურველია 50 წლის ზემოთ ასაკის ავადმყოფებში ჩატარდეს კუჭ-ნაწლავის ენდოსკოპიური გამოკვლევა ან რექტოსკოპია ჩივილების მიხედვით [B].19, 20
რეკომენდაციები პრაქტიკული ექიმებისათვის მოცემულია ცხრილში 4. რდა გამოკვლევის და მკურნალობის სქემა დაავადების გამომწვევი მიზეზის გათვალისწინებით მოცემულია სქემა 2-ში [A].14
რანდომიზებული გამოკვლევებით დადასტურებულია კუჭ-ნაწლავის ენდოსკოპიური გამოკვლევის აუცილებლობა რდა დაავადებულ 50 წელზე მეტი ასაკის მამაკაცებსა და ქალებში, რომელთაც არ აქვთ მენსტრუალური ციკლი [B].47
დადგენილია HH.Bacteri-ის როლი რდა-ს განვითარებაში.21
ძალიან ხშირად რდა-ს გამომწვევი მიზეზი შეიძლება იყოს რამდენიმე ერთად: მაგ., მენორაგია, ჰიპოაციდური გასტრიტი, ალიმენტური დეფიციტი და ა.შ. ამიტომ აუცილებელია დაავადების გამომწვევი ყველა მიზეზის დაზუსტება. განსაკუთრებით ყურადღება უნდა მიექცეს კუჭ-ნაწლავის პათოლოგიას, რომ არ გამოგვრჩეს კუჭ-ნაწლავიდან სისხლდენა. სასურველია გასტროენტეროლოგის კონსულტაცია.22, 23
თუ მატერიალურ-ტექნიკური საშუალებები არ იძლევა საშუალებას, შეიძლება გამოკვლევის I ეტაპიდან III-ზე გადასვლა. III ეტაპზე განსაკუთრებულად უნდა გამახვილდეს ყურადღება კუჭ-ნაწლავის პათოლოგიაზე, რომ არ გამოგვრჩეს მხედველობიდან ფარული სისხლდენა. შემდეგი ეტაპია მკურნალობის დაწყება 120მგ ელემენტარული რკინით. თუ Hb-10გ/ლ მეტად არ მოიმატებს ჰემატოკრიტი კი 3%-ზე მეტად, საჭიროა ავადმყოფის გაგზავნა ჰემატოლოგთან. ანემიის მძიმე ფორმები Hb<70გ/ლ თავიდანვე იგზავნება ჰემატოლოგთან.24,25

7. მკურნალობის სქემა
პირველ რიგში, თუ შესაძლებელია, უნდა მოხდეს დაავადების გამომწვევი ეტიოლოგიური ფაქტორის მოცილება. შემდეგ კი საჭიროა რკინის დეფიციტის კორექცია, რაც მოიცავს 3 ეტაპს:
I — ანემიის კუპირება;
II — გაჯერების თერაპია (ორგანიზმის რკინის მარაგის აღდგენა);
III — ხელშემწყობი თერაპია.
მსუბუქი და საშუალო ხარისხის რდა-ს დროს ავადმყოფს ენიშნება ელემენტარული რკინის თერაპიული დოზა საშუალოდ 200მგ (100მგ 2-ჯერ დღეში) და შესაბამისი დიეტა. თუ ამის შესაძლებლობა არსებობს ფეროთერაპიის ეფექტურობის შესაფასებლად უნდა შემოწმდეს რეტიკულოციტური რეაქცია (მკურნალობის მე-10-12 დღეს). მკურნალობის ეფექტი (ჰემოგლობინის მაჩვენებელი) უნდა შემოწმდეს 1 თვეში. თუ შედეგი უმნიშვნელოა ან საერთოდ არ არის (Hb მატება 10გ/ლ-ზე ნაკლებია, Ht – 3%-ზე ნაკლებად მოიმატა), ექიმმა ავადმყოფი უნდა გააგზავნოს ჰემატოლოგთან. თუ შედეგი დადებითია მკურნალობა უნდა გაგრძელდეს ჰემოგლობინის მაჩვენებლის ნორმალიზაციამდე, ქალებში 120გ/ლ-ზე მეტი, მამაკაცებში 130გ/ლ-ზე მეტი. თუ არ არის საშუალება ჩატარდეს უფრო ღრმა გამოკვლევები (შრატის რკინა, შრატის ფერიტინი და ა.შ.). მკურნალობა გრძელდება ემპირიულად. ჰემოგლობინის მაჩვენებლების ნორმალიზაციის შემდეგ რკინის პრეპარატების დღეღამური დოზა ნახევრდება — 100მგ ინიშნება 2-3 თვის განმავლობაში. თუ საჭიროა ხელშემწყობი თერაპია გამომწვევი მიზეზის გათვალისწინებით. მაგ. მენორაგიის შემთხვევაში ყოველ თვე 1 კვირის განმავლობაში. რდა ავადმყოფთა მკურნალობის ალგორითმი წარმოდგენილია სქემა 3-ში.
მძიმე ფორმის შემთხვევაში ავადმყოფი იგზავნება ჰემატოლოგთან და უტარდება უფრო ღრმა გამოკვლევები: სისხლის საერთო ანალიზი, რეტიკულოციტები, შრატის რკინა, ტრანსფერინი, შრატის ფერიტინი და ა.შ. ინიშნება რკინის პრეპარატები 200მგ ჰემოგლობინის, შრატის რკინის, ფერიტინისა და სხვა მაჩვენებლების ნორმალიზაციამდე.
ერითმასის გადასხმა ნაჩვენებია მხოლოდ იმ შემთხვევაში თუ ავადმყოფს აქვს ჰიპოქსიის გამოხატული მოვლენები.
განსაკუთრებულ ყურადღებას მოითხოვს ორსულთა რდა, რადგან სწორ მკურნალობაზე დამოკიდებულია ორსულობისა და მშობიარობის ნორმალური მიმდინარეობა და ნაყოფის განვითარება. ორსულთა და ნამშობიარებ ქალთა რდა-ს მკურნალობისა და პროფილაქტიკის პრინციპები მოცემულია ცხრილში 5. 26, 27, 28, 29, 30
ჰემატოლოგ-სპეციალიასტების კონსულტაცია საჭიროა, როდესაც:
• ჰემოგლობინი > 150,0 გ/ლ ან ჰემატოკრიტი > 45%. II და მე-3 ტრიმესტრში;
• თუ ჰემოგლობინი ნაკლებია 90 გ/ლ ან ჰემატოკრიტი <27%;
• თუ ავადმყოფებს აქვთ თალასემია, სპიდი, ჰეპატიტი C.
რდა მკურნალობა შემთხვევათა უმრავლესობაში შეიძლება ჩატარდეს ამბულატორიულად გარდა მძიმე ჰიპოქსიის ნიშნებით მიმდინარე ანემიისა.
რდა მკურნალობაში გამოიყენება პერორალური და პარენტერალური პრეპარატები. უპირატესობა ენიჭება პერორალურ პრეპარატებს, რადგან პერორალური მიღება არის რკინის ფიზიოლოგიური მიღების გზა და ამ დროს მუშაობს ორგანიზმის უკუკავშირის მექანიზმი. ამასთან ეფექტის დადგომა მკვეთრად არ განსხვავდება პარენტერალური პრეპარატებით თერაპიისგან დროში (პერორალური პრეპარატები მხოლოდ 2-4 დღით გვიან იწვევენ ჰემოგლობინის მომატებას, ვიდრე პარენტერალური პრეპარატები).31
პარენტერალურ პრეპარატებს იყენებენ მხოლოდ განსაკუთრებულ შემთხვევაში: კუჭ- ნაწლავის პათოლოგია (ენტერიტები, კუჭის რეზექცია ბილროტ II წესით, კუჭისა და თორმეტ­გო­ჯა ნაწლავის წყლულოვანი დაავადების გამწვავება); რკინის პერორალური პრეპარატების აბსოლუტური აუტანლობა (გულისრევა, ღებინება).
ინტრავენური პრეპარატები ინიშნება ქრონიკული არაკორექტირებადი სისხლდენების დროს, მძიმე ანემიების დროს, როდესაც ჰემოგლობინის მაჩვენებელი 60გ/ლ-ზე ნაკლებია ჰემოდიალიზზე მყოფ ავადმყოფებში.
რკინის პრეპარატების დანიშვნისას აუცილებლად უნდა იქნეს გათვალისწინებული მათში ელემენტარული რკინის შემცველობა. ქვემოთ მოყვანილია ელემენტარული რკინის შემცველობა რკინის სხვადასხვა პრეპარატებში:
• რკინის ჰიდროქსიდ პოლიმალტოზური კომპლექსი, ტაბლეტები (100მგ ელემენტური რკინა) სიროფი — 10მგ/მლ ელემენტური რკინა;
• რკინის პროტეინ-სუქცინილატი, ხსნარი 800მგ (40მგ/15მლ ელემენტური რკინა);
• რკინის სულფატი ტაბლეტები 300მგ (60მგ ელემენტური რკინა) სუსპენზია — 30მგ (6მგ ელემენტური რკინა) წვეთები — 75მგ (15მგ ელემენტური რკინა);
• რკინის გლუკონატი — ტაბლეტები 300მგ (35მგ ელემენტური რკინა) სუსპენზია — 60მგ (7მგ ელემენტური რკინა);
• რკინის ფუმარატი 300მგ (90მგ ელემენტური რკინა).
მკურნალობის გვერდითი მოვლენები — პერორალური პრეპარატების მიღების შედეგად შეიძლება განვითარდეს დისპეპსიური დარღვევები (ანორექსია, გულისრევა, სიმძიმის შეგრძნება ეპიგასტრიუმის არეში), ყაბზობა, ზოგჯერ დიარეა (გამონაკლისია რკინის ჰიდროქსიდ პოლიმალტოზური კომპლექსი). პრეპარატები აინჰიბირებენ ტეტრაციკლინების, სულფანილამიდებისა და ტრიმეტოპრიმების შეწოვას (გამონაკლისია რკინის ჰიდროქსიდ პოლიმალტოზური კომპლექსი). აღსანიშნავია, რომ რკინის ჰიდროქსიდ პოლიმალტოზური კომპლექსი პრაქტიკულად არ ურთიერთქმედებს სხვა მედიკამენტებთან და საკვებ პროდუქტებთან.48
კვებასთან დაკავშირებული რჩევები. ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ მხოლოდ კვებით, უკვე არსებული რკინის დეფიციტის გამოსწორება შეუძლებელია. საკვების საშუალებით ადამიანმა შეიძლება მიიღოს მხოლოდ ადამიანის ცხოველმყოფელობისათვის საჭირო რკინის ყოველდღიური რაოდენობა. სწორი საკვების რაციონის შერჩევა აუცილებელია რდა-ს პროფილაქტიკის მიზნით. ხორცის პროდუქტებიდან შეიწოვება რკინის 10-20%, მცენარეულიდან მხოლოდ 1-5%.
რკინის შეწოვა შეიძლება მერყეობდეს 1%-დან 40%-მდე, რაც დამოკიდებულია საკვების რაციონზე საკვებში რკინის „ხელშემწყობთა”, „ხელშემშლელთა“ და ინჰიბიტორთა თანაარსებობაზე.32
ყოველდღიურ საკვებში რკინის ადექვატურობა, ანუ ბიოათვისებადობა შეიძლება გაუმჯობესდეს კვების სტილის ისეთი შეცვლით, რომელიც ითვალისწინებს შეწოვის ხელშეწყობის უპირატესობას, ინჰიბიტორების შემცირებას ან ორივეს ერთად.
რკინის შეწოვის ინჰიბიტორები: (33,34).
• ფიტატები — ხორბლეული, ბურღულეული, მაღალი ექსტრაქციის ფქვილი, თხილეული და თესლები;
• ფენოლის ნაერთები — ტანინები, ჩაი, ყავა, კაკაო, მცენარეული ნაყინები, სანელებლები და ზოგიერთი ბოსტნეული;
• კალციუმი — რძე, რძის პროდუქტები.
რკინის შეწოვის ხელშემწყობებია:
• ჰემური რკინა რომელიც გვხვდება ხორცში, შინაურ ფრინველში, თევზში და ზღვის პროდუქტებში;
• ასკორბინის მჟავა, ანუ ვიტამინი C, რომელიც არის ხილში, ხილის წვენებში, კარტოფილში და ზოგიერთ სხვა გორგლოვან ბოსტნეულში, აგრეთვე პარკოსნებში, ყვავილოვან კომბოსტოში და კომბოსტოში;
• რკინითა და ვიტამინებით ფორტიფიცირებული პროდუქტები. კვების სტილის მარტივი ცვლილებები, რაც აუმჯობესებს რკინის შეწოვას:
• ჩაის, ყავის მიღება საკვების მიღებიდან 1-2 საათის შემდეგ, ვინაიდან საკვები აღარ იმყოფება კუჭში და ეს პროდუქტები ვერ შეაფერხებენ რკინის შეწოვას;
• რძის, ყველის მიღება კვებათა შორის;
• ინჰიბიტორების შემცველი პროდუქტები მოიხმარება უმეტესად რკინით ღარიბი საკვების მიღების დროს. მაგ. საუზმედ რკინის დაბალი შემცველობის მარცვლეული (პური ან სიმინდის პროდუქტები) მოიხმარება ჩაისთან ან რძის პროდუქტებთან ერთად. ეს კი უზრუნველყოფს კალციუმის ადექვატურ მიწოდებას რკინის შეწოვის შეფერხების გარეშე;
• საკვებთან ერთად C ვიტამინით მდიდარი პროდუქტების (ხილის წვენი, ფორთოხალი) მიღება;
• რკინითა და ვიტამინებით ფორტიფიცირებული პროდუქტების მიღება ცხრილი 6, ცხრილი 7.

8. პროფილაქტიკა
რდა პროფილაქტიკა 3 ნაწილისაგან შედგება.35, 36, 37, 38, 39
I პროფილაქტიკა — დაავადების განვითარების ფაქტორების მოცილება, მათ შორის კვების სწორი რაციონის შემუშავება.
II პროფილაქტიკა — დაავადების ადრეული გამოვლენა და მკურნალობა. ამ მიზნით იმ პირებს, რომლებიც მიეკუთვნებიან რდა განვითარების რისკ-ჯგუფებს (მენო- მეტრორაგია, კუჭის რეზექცია ბილროტ II წესით, წვრილი ნაწლავის რეზექცია და ა.შ.) წელიწადში ერთხელ უნდა შეუმოწმდეს ჰემოგლობინის მაჩვენებელი დაავადების დროული გამოვლენისა და მკურნალობის მიზნით [B].46
III გართულებების შემცირება — ამ მიზნით ორსულებს საპლიმენტაციის მიზნით ნორმალური ჰემოგლობინის პირობებში ენიშნებათ რკინის პროფილაქტიკური დოზა 30მგ მთელი ორსულობისა და შემდგომში ლაქტაციისას 3 თვის განმავლობაში [B].40, 41, 42
რისკის ჯგუფებში შემავალ პირებს, რომლებიც სხვადასხვა მიზეზით ღებულობენ რკინით ღარიბ საკვებს, ეძლევათ რჩევა მოიხმარონ რკინითა და ვიტამინებით ფორტიფიცირებული საკვები [A].43, 44
სისხლის დონორებმა ყოველდღიურად უნდა მიიღონ 20მგ რკინა [C].45
რკინის შემცველობა სხვადასხვა საკვებ პროდუქტებში მოცემულია ცხრილი 8. 42

9. გაიდლაინის გადასინჯვისა და განხილვის ვადა 2 წელი

10. გაიდლაინის მიღების ხერხი
გაიდლაინის შემუშავების მეთოდოლოგია
•  მოცემული გაიდლაინის შექმნის პროცესში სამუშაო ჯგუფის მიერ მოძიებულ და შეფასებულ იქნა უკვე არსებული პრაქტიკული რეკომედაციები. შემუშავდა არსებული რეკომენდაციების ადაპტირებული ვარიანტი, რომელიც ერთის მხრივ პასუხობს საერთაშორისო მოთხოვნებს, ხოლო მეორეს მხრივ ითვალისწინებს საქართველოს სამედიცინო დაწესებულებათა, როგორც ადამიანურ, ისე მატერიალურ-ტექნიკურ რესურსებს.
• კლინიკური რეკომენდაციების დიაგნოსტიკისა და მკურნალობის თანამედროვე მეთოდები, ეპიდემიოლოგიური მონაცემები მოძიებულ იქნა ელექტრონულ ბიბლიოგრაფიულ ბაზაში (Medline), (EMBASE), აგრეთვე Google, Yahoo, Rambler, Doctor Guide, Yandex საძიებო ოპერატორების მეშვეობით და კოჰრეინის ბიბლიოთეკის ბაზაში (The Cohrane Library, 2006).
• მოცემული გაიდლაინის შემუშავებისას გამოყენებულ იქნა მხოლოდ მტკიცებულებითი მედიცინის მონაცემები, მტკიცებულების დონის გათვალისწინებით.
• ავტორთა ჯგუფის მიერ მოძიებულ იქნა 1000-მდე სტატია, რეფერატი და გაიდლაინი, რომელთა ანალიზის შედეგად გამოყოფილ იქნა წყარო. აღნიშნული წყაროები საფუძვლად დაედო კლინიკური რეკომენდაციის შექმნას.

11. ალტერნატიული გაიდლაინი არ არსებობს
ცხრილი 9.

ლიტერატურა

ნანახია: 11599 | შეფასებულია: 7 | რეიტინგი: [4.43]  



შეფასება

შესაფასებლად გაიარეთ ავტორიზაცია, ან დარეგისტრირდით


კომენტარები

კომენტარის დასამატებლად გაიარეთ ავტორიზაცია, ან დარეგისტრირდით

ავტორი: Admin

თარიღი: 2014-04-09 | 3:10

ppanqari, გმადლობთ, რომ სტუმრობთ ჩვენს საიტს!

ავტორი: ppanqari

თარიღი: 2014-04-09 | 2:28

უღრმესი მადლობა თითოეული, ამ სტატიის, ექიმ-ავტორს. ძალიან დამეხმარეთ თითქმის გადამარჩინეთ.
ასევე მადლობა ამ საიტის ავტორს.
მადობა მადლობა მადლობააააა



სახელი

პაროლი


2010 | მაისი–ივნისი | 16

2010 | მარტი–აპრილი | 15

2010 | იანვარი–თებერვალი | 14

2009 | ნოემბერი–დეკემბერი | 13

2009 | სექტემბერი–ოქტომბერი | 12

2009 | ივლისი–აგვისტო | 11

2009 | მაისი–ივნისი | 10

2009 | მარტი–აპრილი | 9

2009 | იანვარი–თებერვალი | 8

2008 | ნოემბერი–დეკემბერი | 7

2008 | სექტემბერი–ოქტომბერი | 6

2008 | ივლისი–აგვისტო | 5

2008 | მაისი–ივნისი | 4

2008 | მარტი–აპრილი | 3

2008 | იანვარი–თებერვალი | 2

2007 | ნოემბერი–დეკემბერი | 1


ჯანდაცვის მსოფლიო ორგანიზაცია

საქართველოს შრომის, ჯანმრთელობის და სოციალური დაცვის სამინისტრო

თბილისის სახელმწიფო სამედიცინო უნივერსიტეტი

ქართული google


დარეგისტრირებულია: 475

ამჟამად საიტზეა: 3

თქვენ ხართ სტუმარი No: 682606


საიტის ავტორი: კობა კურტანიძე
© Copyright 2009-2014 MODERNPUBLISHING.GE
საიტზე არსებული მასალის გამოყენება ან გავრცელება საიტის ადმინისტრაციის ნებართვის გარეშე აკრძალულია